Historia powstawania organizacji Czerwonego Krzyża sięga wstecz ponad 150 lat, a związana jest nierozerwalnie z imieniem wielkiego Szwajcara Henri Dunanta – laureata pierwszej w świecie pokojowej Nagrody Nobla. Ponure obrazy pola bitwy pod Solferino z 1859 r., których był świadkiem zrodziły w nim myśli i pragnienie jakich do tej pory nie odczuwał…

Przerażające doświadczenia nie dawały mu spokoju, interesy przynosiły rozczarowania (pamiętajmy Henri Dunant był kupcem). Po dwóch latach spędzonych bezowocnie w Paryżu, Dunant wraca do Genewy i pisze książkę:

„Wspomnienie Solferino” Jest to nie tylko relacja z pola bitwy czy opis wstrząsających przeżyć, ale gorący apel do społeczeństw Europy, który ma poruszyć ich sumienia. Niewielka książeczka, przetłumaczona na kilka języków i wydana w niemal wszystkich krajach europejskich, zdobywa ogromną popularność. A hasło, które Henri Dunant wypowiadał pod Solferino zachęcając do wspólnej pomocy rannym nabierało koloru:

„TUTTI FRATELLI” – wszyscy jesteśmy braćmi!!!

W lutym 1863 powstaje w Genewie tzw. Komitet Pięciu, w którym obok Dunanta zasiadają czterej wpływowi obywatele szwajcarscy. 

26 października 1863, z inicjatywy Dunanta, Komitet Pięciu zwołuje do Genewy międzynarodową konferencję, w której bierze udział 14 oficjalnych delegacji krajów europejskich oraz wielu obserwatorów.

Większość idei Henri Dunanta zostaje zaakceptowana, m.in. powołanie narodowych komitetów pomocy rannym, ochrona personelu medycznego podczas działań wojennych i wspólny znak ochronny – czerwony krzyż na białym tle.

Dzień 29 października 1863, w którym konferencja przyjmuje te rezolucje, uznany zostaje za dzień powstania Czerwonego Krzyża.

Idee czerwonokrzyskie splatały się z dążeniami społeczeństwa polskiego do odzyskania niepodległości. Mimo sprzeciwu władz w poszczególnych zaborach na terytorium Polski powstawały i działały pod różnymi nazwami organizacje humanitarne.

 

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, z inicjatywy Stowarzyszenia Samarytanin Polski zwołano 18 stycznia 1919 r. naradę wszystkich istniejących na ziemiach polskich organizacji kierujących się w działaniach czerwonokrzyskimi ideami. Patronką wydarzenia była Helena Paderewska – udało się utworzyć Polskie Towarzystwo Czerwonego Krzyża. Wyłoniono trzydziestoosobowy Tymczasowy Komitet, który podjął trud napisania statutu, oraz prowadził prace organizacyjne.

Rząd wolnej Polski przyjął statut, a 27 kwietnia 1919 r. na zebraniu konstytucyjnym wybrano Zarząd Główny. Prezesem został Paweł Sapiecha, a po jego rezygnacji Helena Paderewska.

Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża 24 lipca 1919 roku zarejestrował i uznał Polskie Towarzystwo Czerwonego Krzyża za jedyną organizację czerwonokrzyską działającą na całym terytorium państwa polskiego.

Okres międzywojenny to przede wszystkim tworzenie struktur, które z pomocą rannym żołnierzom miały trafiać w każdy rejon Polski.

Organizowano i prowadzono zakłady lecznicze. Poszukiwano zaginionych, realizowano zadania sanitarne, szkolono pielęgniarki, ratowników, doszkalano nauczycieli i od 1921 r. tworzono młodzieżowe koła Polskiego Czerwonego Krzyża.

W roku 1927 Polskie Towarzystwo Czerwonego Krzyża zmieniło nazwę na Polski Czerwony Krzyż, a prezydent Rzeczpospolitej wydał w 1932 r.

rozporządzenie z mocy ustawy nadając Polskiemu Czerwonemu Krzyżowi uprawnienia stowarzyszenia wyższej użyteczności publicznej i przyjął patronat nad stowarzyszeniem. Ustalono, że w razie wojny PCK będzie podporządkowany ministrowi spraw wojskowych.

W roku 1939 Polski Czerwony Krzyż liczył ponad 750 tysięcy członków dorosłych i młodzieżowych. Dysponował dużą ilością przeszkolonych pielęgniarek, ratownikami, sprzętem technicznym – prowadził 1300 placówek ochrony zdrowia i opieki społecznej.

Od początku II wojny światowej Polski Czerwony Krzyż oddał do dyspozycji wojska szpitale, punkty sanitarne, sprzęt, personel lekarski i pielęgniarki oraz dziesiątki tysięcy ochotników.

 

Uruchomił także dodatkowo ok. 180 szpitali, wiele punktów sanitarnych, domów noclegowych. Przejawiał szczególną aktywność w niesieniu pomocy rannym żołnierzom i cywilom oraz uciekinierom.

4.09.1939 przekształcono sekcję informacyjną Zarządu Głównego Polskiego Czerwonego Krzyża w Biuro Informacyjne i zgodnie z konwencją genewską skoordynowano jego działalność z Międzynarodowym Komitetem Czerwonego Krzyża, co dało podstawę do gromadzenia materiałów o ludziach i stratach wojennych.

W październiku 1939 Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża apelem wezwał wszystkie stowarzyszenia Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca w innych państwach do udzielania pomocy jeńcom wojennym i cywilom w okupowanych krajach.

W listopadzie za zgodą ministra spraw wojskowych i aprobatą MKCK powołano na emigracji drugi Zarząd Główny Polskiego Czerwonego Krzyża z siedzibą w Paryżu, który następnie przeniesiono do Londynu.

Zarząd ten tworzył delegatury Polskiego Czerwonego Krzyża w wielu wolnych krajach europejskich i pozaeuropejskich, które obejmowały działalnością wszystkie ośrodki polonijne, niosące wielostronną pomoc potrzebującym.

W lipcu 1940 ukazało się rozporządzenie generalnego gubernatora Niemiec, rozwiązujące na terenie Guberni wszystkie stowarzyszenia i organizacje w Polsce.

Ze względu na konwencje genewskie nie objęło ono Polskiego Czerwonego Krzyża, chociaż dotkliwie ograniczyło jego działalność, między innymi nakazując rozwiązanie struktur terenowych i ustalając pełnomocników i komisarzy do nadzorowania pracy i korespondencji Polskiego Czerwonego Krzyża.

Wobec zdecydowanego sprzeciwu Zarządu Głównego PCK i zapowiedzi odwołania się do MKCK i Ligi stowarzyszeń Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca, władze niemieckie odwołały wydane rozporządzenie, a PCK jako jedyna organizacja w okupowanej Polsce funkcjonował z nazwą Polski Czerwony Krzyż, mimo wielu szykan i utrudnień. PCK nie miał natomiast możliwości nawiązywania kontaktów z Polakami, którzy znaleźli się na terenie ZSRR, ponieważ rząd tego kraju nie był wówczas sygnatariuszem konwencji genewskich. Stąd trudności zarówno działań jak i uzyskiwania informacji o aresztowaniach i Polakach wywożonych na terytorium ZSRR, w tym do obozów w Kozielsku, Ostaszkowie, Starobielsku i innych miejsc odosobnienia.

Rola PCK w skomplikowanej i dramatycznej sprawie katyńskiej została opisana we wspomnieniach ówczesnego prezesa PCK Wacława Lacherta oraz poufnym raporcie sekretarza generalnego Kazimierza Skarżyńskiego. PCK zdystansował się wówczas od zabiegów okupanta i hałaśliwej jego propagandy. Delegował natomiast do Katynia komisję techniczną w ramach Biura Informacji. Komisja PCK dokonywała ekshumacji i identyfikacji pomordowanych, potwierdzając w dokumentach masowy mord oficerów polskich i innych osób internowanych. W oparciu o te dokumenty PCK wydawał zaświadczenia rodzinom pomordowanych.

Polski Czerwony Krzyż wbrew ograniczeniom ze strony okupanta odegrał ogromną rolę w powstaniu warszawskim. Na szeroką skalę pomagał rannym żołnierzom oddziałów powstańczych. Zarówno w prowadzonych szpitalach, punktach sanitarnych, jak też we wszystkich innych sytuacjach spieszył z pomocą ludności cywilnej.

Podejmował także próby kontaktów z zesłanymi do obozów koncentracyjnych. Różnorodne działania wywoływały duże represje okupanta wobec działaczy PCK. Wielu z nich skazano na śmierć, wysłano do obozów koncentracyjnych. W drugim dniu powstania Niemcy celowo spalili siedzibę PCK wraz z aktami i dokumentami zarówno katyńskimi jak i innymi stanowiącymi bezcenną wartość dla ludzi i historii. Represje nie zastraszyły jednak działaczy i nie przerwały w całym okresie II wojny światowej wykonywania czerwonokrzyskiej misji i konkretnych zadań.

Wraz z wyzwoleniem terenów polskich przez armię radziecką i wojsko polskie, powstała sieć placówek PCK, a ZG PCK ustalił z władzami państwa zasady działania stowarzyszenia i współpracy. 16.05.45 MKCK uznał Zarząd Główny z siedzibą w Warszawie jako jedyną władzę PCK na terenie Polski. Za pośrednictwem PCK dziesiątki tysięcy rodzin odnajdywało swoich bliskich, otrzymywało dokumenty, korzystało z rozdawanej odzieży, posiłków, paczek żywnościowych. PCK prowadził szpitale, punkty sanitarne, leczył chorych, wykonywał dezynfekcje.

Zorganizował pogotowie ratunkowe, uruchomił wiele stacji krwiodawstwa.

Od 1948 roku zmieniła się sytuacja i życie w powojennym kraju. Państwo zaczęło przejmować od PCK zakłady lecznicze i opiekuńcze.

Z chwilą utworzenia województwa zielonogórskiego rozpoczyna działalność Zarząd Wojewódzki Polskiego Czerwonego Krzyża w Zielonej Górze z siedzibą przy ul. Chrobrego 2 (obecnie Wojewódzka Stacja Pogotowia Ratunkowego, a jeszcze wcześniej siedziba Niemieckiego Czerwonego Krzyża.

W 1951 roku odbył się Krajowy Zjazd Polskiego Czerwonego Krzyża, który uchwalił nowy statut, przyjął program dostosowany do warunków pokoju i ówczesnych potrzeb i możliwości działania.

Po przejęciu przez państwo stacji i punktów krwiodawstwa Polski Czerwony Krzyż od 1958 roku prowadzi planową i systematyczną działalność w promowaniu honorowego krwiodawstwa. Jednak na terenie województwa zielonogórskiego akcje zbiorowego oddawania krwi rozpoczęto już w 1956 r.

Od 1962 roku, dzięki zaangażowaniu działaczy i pracowników Polskiego Czerwonego Krzyża oraz wydatnej pomocy finansowej i organizacyjnej państwa, tworzono punkty opieki nad chorymi w domu. Z dużym rozmachem szkolono siostry Polskiego Czerwonego Krzyża, rozwijano szkolne i zakładowe koła PCK, propagowano honorowe krwiodawstwo, organizowano szereg akcji promujących zdrowie i realizowano różne zadania uzasadnione potrzebami społecznymi.

16 listopada 1964 roku Sejm uchwalił ustawę o Polskim Czerwonym Krzyżu.

Określono w niej podstawowe zasady prawne funkcjonowania PCK oraz niektóre obowiązki organów państwa wobec stowarzyszenia.

Zlecono Polskiemu Czerwonemu Krzyżowi prowadzenie Biura Informacji i Poszukiwań jako realizatorowi obowiązku państwa wynikającego z konwencji genewskich.

Przez wszystkie lata PCK realizował wiele zadań zgodnych z potrzebami społecznymi i możliwościami ówczesnej sytuacji.

 

Największym rozkwitem szkolenia sióstr PCK były lata 70 i 80.

W latach 80 na terenie woj. zielonogórskiego zatrudnionych było wówczas ponad 1200 pań i kilku panów. Skupieni oni byli w blisko 30 Punktach Opieki nad chorym w domu. Pełnili bezpośrednio opiekę przy łóżku chorego w jego domu. Siostry PCK przechodziły odpowiednie przeszkolenie na 80 godzinnych kursach sióstr PCK oraz praktykę przy łóżku chorego. Szkolenie zakończone było egzaminem.

W tym czasie w naszych strukturach Punkty Opieki nad Chorym w domu znajdowały się niemal we wszystkich gminach województwa zielonogórskiego m.in. w następujących miejscowościach:
Sulechów, Świebodzin, Nowogród Bobrzański, Krosno Odrzańskie, Gubin, Cybinka, Kożuchów, Bytom Odrzański, Sława, Wschowa, Nowe Miasteczko, Przewóz, Łęknica, Lipinki Łużyckie, Trzebiel, Gozdnica, Szprotawa, Lubsko, Jasień oraz po dwa punkty w Zielonej Górze, Nowej Soli, Żarach i Żaganiu.

Z ramienia Zarządu Wojewódzkiego, a później Lubuskiego Oddziału Okręgowego Polskiego Czerwonego Krzyża pracę sióstr PCK koordynowała Pani Barbara Dobosz z domu Muszyńska, która w Polskim Czerwonym Krzyżu pracowała w latach 1973-2012.

Na koniec 2018 r. w strukturach Lubuskiego Oddziału Okręgowego PCK pracowało przy łóżku chorego 105 sióstr PCK, które sprawowały opiekę nad chorymi. Obecnie Punkty Opieki nad chorym w domu znajdują się w Nowej Soli, Żarach, Żaganiu i Krośnie Odrzańskim. Pracę sióstr nadzorują kierownicy Punktów Opieki:

1. Pani Grażyna Krzyśko – Punkt Opieki w Nowej Soli

2. Pani Jadwiga Szkopińska – Punkt Opieki w Żarach

3. Pani Danuta Hrycak – Punkt Opieki w Żaganiu

4. Pani Marzena Miller – Punkt Opieki w Krośnie Odrzańskim

Nasze siostry PCK oprócz opieki nad chorym w domu zawsze aktywnie uczestniczyły i uczestniczą w pracach społecznych m.in.:

1. Udział w kwestach ulicznych z okazji Tygodnia PCK

2. Pomoc przy uruchomieniu Ośrodka PCK w Sławie

3. Pomoc przy zbiórkach żywności w marketach na terenie województwa lubuskiego

Wyjątkowo trudnym wydarzeniem dla społeczeństwa i Polskiego Czerwonego Krzyża był okres stanu wojennego w Polsce. Po jego ogłoszeniu PCK podjął niezwłocznie działalność pomocową. Władze państwa w kilka dni po ogłoszeniu stanu wojennego zgodziły się na wizyty przedstawicieli PCK w ośrodkach internowania i udzielania pomocy internowanym i ich rodzinom. Było to np. ułatwienie korespondencji z rodzinami, dostarczanie środków czystości, odzieży itp.

W styczniu 1982 roku w siedzibie Zarządu Głównego PCK rozpoczęła działalność delegatura MKCK i Ligi Stowarzyszeń CK i CP. Działacze i pracownicy ZG PCK oraz przedstawiciele MKCK odbyli 79 wizyt w ośrodkach internowanych, a przedstawiciele zarządów okręgowych PCK 170 wizytacji ośrodków internowania na swoim terenie. Przyjęto ponad 4 tysiące różnych próśb i postulatów internowanych, w tym ok. 600 wniosków o zwolnienie.

 

W Genewie powołano w tym czasie grupę operacyjną zajmującą się z ramienia Ligi Stowarzyszeń i MKCK pomocą dla Polski. Po apelu wystosowanym do stowarzyszeń w innych krajach, do Polski napływały transporty z darami odzieży, lekarstw, żywności, sprzętu medycznego, środków czystości, które docierały do ludności, szpitali, domów dziecka, szkół, internatów itp. Wartość tych darów, z których większość przekazano za pośrednictwem PCK, ocenia się na dziesiątki milionów dolarów, a korzystających z pomocy na ponad półtora miliona osób.

Przedstawiciele MKCK i Ligi współorganizujący i nadzorujący tę działalność w specjalnym raporcie bardzo wysoko ocenili pracę PCK w okresie stanu wojennego.

Wraz ze zmianami ekonomicznymi i społecznymi pojawiły się nowe problemy i uwarunkowania dotyczące pracy PCK. Zmienił się system finansowania działalności opiekuńczej w kraju.

Polski Czerwony Krzyż zatrudniał ok. 24 tysięcy sióstr PCK do opieki nad chorymi w domu. Prowadził szereg placówek i punktów opieki. Zmiana tego systemu została wymuszona ustawą o opiece społecznej. Spowodowała ona duże trudności w funkcjonowaniu całego stowarzyszenia. Siostry PCK utraciły pracę, a ich podopieczni troskliwą pomoc i kwalifikowaną opiekę. Pojawiło się wiele nowych problemów wymagających innych rozwiązań i dodatkowych działań. Stowarzyszenie zaangażowało się w dożywianie dzieci i prowadzi program kompleksowej opieki i pomocy dla dzieci z rodzin potrzebujących wsparcia pod hasłem „Godne Dzieciństwo”. PCK w swoich działaniach odwołuje się do ofiarności społecznej, organizuje akcje i kampanie, poszukuje sponsorów do wielu charytatywnych działań. Ważną i oryginalną rolę w pozyskiwaniu środków finansowych i rzeczowych na pomoc potrzebującym spełnia (utworzona w nawiązaniu do przedwojennej tradycji) działająca od 1995 roku Rada Pań PCK.

Ogniwa PCK na różnych szczeblach organizacyjnych poświęcają dużo czasu i energii w zdobywaniu środków finansowych na realizację zadań. Szeroką działalność prowadzi PCK nadal w dziedzinie promocji honorowego krwiodawstwa. Działania te są wkładem PCK w realizację ustawy o publicznej służbie krwi uchwalonej w 1997 roku.

PCK szkoli młodzież i dorosłych w udzielaniu pierwszej pomocy. W stowarzyszeniu działają też grupy ratownictwa, które m. in. wspierają państwowe służby ratownicze podczas klęsk żywiołowych i katastrof. Utrzymywane są magazyny interwencyjne, z których jednorazowo można udzielić pomocy dla ok. 17.000 osób. W latach 1997 i 1998 PCK przekazał powodzianom dary rzeczowe i środki finansowe uzyskane od społeczeństwa polskiego i stowarzyszeń zagranicznych o wartości ponad 16 milionów zł. Podczas kolejnej dużej powodzi w 2010 roku PCK zebrał ponad 6 560 000 zł środków pieniężnych oraz darów w naturze o wartości prawie 3 200 000 zł.

Na mocy ustawy o PCK i konwencji genewskich ZG PCK z pomocą państwa prowadzi Biuro Informacji i Poszukiwań.

Zajmuje się ono ustaleniami losów ludzi poszkodowanych podczas wojen i konfliktów zbrojnych, uczestnictwem w ekshumacjach, wydawaniem im lub ich rodzinom stosownych dokumentów. W ZG PCK od kilkunastu lat przy poparciu i pomocy MKCK działa Ośrodek Upowszechniania Międzynarodowego Prawa Humanitarnego. Skupia on na zasadach społecznych grono pracowników, ekspertów w dziedzinie prawa międzynarodowego. Ośrodek współpracuje z MKCK i odpowiednimi resortami, realizując programy upowszechniania międzynarodowego prawa humanitarnego wśród ludności cywilnej, zwłaszcza młodzieży.

Wspólnie z MKCK organizuje co roku seminarium zwane „Warszawską Szkołą Letnią MPH” przeznaczone dla młodych prawników i przedstawicieli stowarzyszeń krajowych z krajów Europy i Ameryki Południowej.

PCK uczestniczy także w akcjach humanitarnych Międzynarodowego Ruchu Czerwonego Krzyża. Wysyła transporty z darami dla ludności w krajach dotkniętych konfliktami zbrojnymi bądź klęskami żywiołowymi i katastrofami.

Podstawą prawną działania PCK nadal jest ustawa o Polskim Czerwonym Krzyżu z 16 listopada 1964 roku oraz znowelizowany statut zatwierdzony rozporządzeniem Rady Ministrów z dn. 12.10.2011 r.

Zgodnie z nowym statutem najwyższym organem uchwałodawczym stowarzyszenia jest Krajowy Zjazd PCK, a wykonawczym Zarząd Główny PCK i jego Prezydium. Organem kontrolnym jest Główna Komisja Rewizyjna.

Ponadto działa Kapituła Odznaki Honorowej PCK i Sąd Organizacyjny PCK.

Na terenie obecnego województwa lubuskiego siedziba Lubuskiego Oddziału Okręgowego znajduje się w Zielonej Górze. W ramach Lubuskiego Oddziału PCK działa dziewięć rejonów: w Gorzowie Wielkopolskim, Gubinie, Sulechowie, Krośnie Odrzańskim, Międzyrzeczu, Nowej Soli, Zielonej Górze, Żaganiu i Żarach.

We wszystkich rejonach działają Szkolne Koła PCK, Kluby Wiewiórka PCK, Kluby Honorowych Dawców Krwi PCK. Działania realizowane przez nas nie byłyby możliwe bez wielu osób, które identyfikują się z naszymi zasadami:

1 humanitaryzm

2 bezstronność

3 neutralność

4 niezależność

5 dobrowolność

6 jedność

7 powszechność

Członkowie stowarzyszenia, wolontariusze, sponsorzy to grupa ludzi, bez których Polski Czerwony Krzyż nie mógłby dzisiaj świętować jubileuszu… to jest jubileusz każdego kto był i jest związany z PCK od 100 lat wszędzie dla wszystkich.